‘Atatürk’ten Hatıralar’

Can Dündar, “Mustafa” adlı belgesel filmine yönelik eleştirileri yanıtlarken, “Ne yaptık Atatürk için bugüne kadar?” diye soruyor. “Bir Atatürk kütüphanesi mi kurduk; dört başı mamur bir müze mi açtık; arşivini, hiç değilse araştırmacıların incelemesine mi sunduk, ne yaptık!..”

Belgesele yönelik eleştirilerim saklı kalmak kaydıyla Dündar’ın tesbiti son derece yerinde bana göre. Bu noktadan bakınca, Atatürk’ü daha iyi anlamak için girişilebilecek en ideal “bireysel” çabanın “okumak” olduğu sonucuna varıyorum. Birden fazla kitapla ne resmi tarihe takılıp kalıyor insan ne de gerçek diye yutturulmak istenene… Sonuçta öyle bir noktadayız ki doğru olan aslında sadece inandığınız!..

Bir örnek: Atatürk’ün, ölüm döşeğinde geçirdiği son Cumhuriyet Bayramı’nda, Dolmabahçe açıklarına gelen Kuleli Askeri Lisesi öğrencilerini, odasının penceresinden selamladığını biliriz. Öyle yazılmış, öyle anlatılmıştır. Eğer Can Dündar da son belgeselinde bile isteye dramatize etmeye çalışmadıysa, böyle anlatmadı mı?

Dündar, bir belgeselci olarak, kendisi için “maddi hata” yapmamanın önemli olduğunu, “Mustafa”ya ilişkin olarak da böyle bir eleştiri gelmediğini söylüyor. Ancak kitaplığıma eklenen son Atatürk kitabı, Dündar’ın kitaplığında da mutlaka bulunduğunu sandığım, “Atatürk’ten Hatıralar*” öyle söylemiyor.

1922 yılından ölümüne kadar TBMM katibi, Cumhurbaşkanlığı mutemedi, özel kalem müdürü, genel sekreter vekili ve genel sekreter olarak Atatürk’ün yakınında bulunan Hasan Rıza Soyak, 29 Ekim 1938 gecesi yaşananlarla ilgili olarak şöyle bir dipnot veriyor: “Neşredilen bazı makale ve kitaplarda Atatürk’ün o sırada pencereye gelerek talebeyi selamladığı yazılmıştır; bu yanlıştır. Büyük Adam, o günlerde kendi kendine yataktan kalkıp bu hareketi yapacak halde değildi; yandaki odanın penceresinden görünen zat, nöbette bulunan Ali Kılıç’tır ve vapura çabuk geçmesi için işaretlerde bulunmuştur.”

1970 yılında İstanbul’da ölen Soyak’ın anılarını ilk kez 1973’te yayımlayan Yapı Kredi, 2000’li yıllarda da “Atatürk’ten Hatıralar”ı genç kuşaklarla buluşturarak önemli bir hizmet yaptı. Kitap Cumhuriyet Devrimlerini ve Atatürk döneminin toplumsal siyasal olaylarını anlatırken, Mustafa Kemal’in gündelik yaşamı, moda deyişiyle “insan Atatürk”e ilişkin de çarpıcı bilgiler veriyor.

Biraz kalın belki kitap, neredeyse 800 sayfa. Ancak okunmaya değer. Özellikle de Ata’sını yakından tanımak isteyenler için.

* Atatürk’ten Hatıralar, Hasan Rıza Soyak, Yapı Kredi Yayınları, Ocak 2006, İstanbul.